KEMs

Betekenisgeving & Bewustwording

DOEL

Bruggen slaan tussen complexe vraagstukken en het brede publiek
Verandering mogelijk maken door onze blik te verruimen, bestaande patronen en gewoonten aan de kaak te stellen, waarden te herdefiniëren en systemische ongemakken te bekritiseren.

FASE IN ONTWIKKELINGSPROCES

  • Discover
  • Define
  • Develop
  • Deliver

TOEPASSING

Betekenisgeving

  • Structuur en betekenis geven aan ons leven, en aan complexe maatschappelijke vraagstukken.
  • Waardevolle verbindingen met de wereld om ons heen vormgeven.
  • Een tastbare en invoelbare vorm geven aan onszelf, onze ervaringen en de wereld om ons heen. 
  • Complexe ideeën en gevoelens articuleren.

Bewustwording

  • Gedragsverandering inspireren en de maatschappelijke betrokkenheid bij urgente uitdagingen vergroten, onder meer door emoties aan te wakkeren en betrokkenheid te activeren. 
  • Inclusiviteit bevorderen door diverse belanghebbenden te betrekken.
  • Inzicht geven in complexe onderwerpen middels narratieve expressie.
  • Complexe maatschappelijke transities behapbaar maken. 
  • Reflectie, contemplatie en debat opwekken en faciliteren, met een nadruk op emotionele betrokkenheid en het innemen van andere perspectieven.

Wat houdt het in?

Wat houdt deze categorie in?
De KEM-categorie Betekenisgeving & Bewustwording omvat een gevarieerde verzameling benaderingen, handelingen en processen die veelal geworteld zijn in de kunstpraktijk. Deze methoden helpen om tot (artistieke) interventies te komen die onze blik verruimen, bestaande patronen en gewoonten aan de kaak stellen of spiegelen, mensen aanzetten tot het herdefiniëren van gangbare waarden en/of systemische ongemakken bekritiseren.

Waarom is dat belangrijk?
Transities vragen om een herbezinning op vastgeroeste waarden en patronen. We moeten ons bewust worden van de consequenties van ons handelen en inzien dat een nieuwe wereld vraagt om andere waarden en betekenissen. Artistieke methoden kunnen hierbij helpen door complexe en abstracte gevoelens en ervaringen te onderzoeken, te articuleren, en/of hier reflectie, contemplatie of debat op uit te lokken. Ze kunnen helpen met het inzichtelijk en behapbaar maken van complexe onderwerpen voor een breder publiek door erover te vertellen, door specifieke aspecten te benadrukken, of door nieuwe perspectieven te brengen. Zo inspireren KEM’s voor Betekenisgeving & Bewustwording gedragsverandering en vergroten ze de maatschappelijke betrokkenheid bij urgente uitdagingen, onder meer door emoties aan te wakkeren en belanghebbenden te activeren. 

Buiten het kunstdomein kunnen artistieke methoden een ‘art-driven’ benadering in beleidskaders aanjagen, waarbij kunstenaars als essentiële bruggenbouwers kunnen optreden tussen complexe vraagstukken en het brede publiek, tussen bewustwording en betekenisgeving, met het artistieke als divers palet van methoden of als attitude in denken en maken.

Wanneer pas je deze KEM’s toe?
Bij vragen zoals:

  • Hoe stimuleer je bewustwording en betekenisgeving rondom een onderwerp?
  • Hoe ontlok je reflectie, contemplatie en debat vanuit emotionele betrokkenheid of nieuwe perspectieven voor een meer omvattend of alternatief begrip van een (maatschappelijk) vraagstuk?
  • Hoe ga je om met het herdefiniëren van uitdagingen? (Richten we ons wel op de juiste vraag?)

Welke methoden bestaan er?

De KEM-categorie Betekenisgeving & Bewustwording maakt onderscheid tussen vijf typologieën van artistieke methoden.

De activiteiten en praktijken die binnen deze typologieën vallen worden echter niet beschreven als opzichzelfstaande methoden, maar als benaderingen van kunstenaars. Deze zijn niet ontwikkeld voor het oplossen van een specifiek probleem of vraagstuk, maar komen voort uit de praktijken van kunstenaars en zijn vaak nauw verbonden met hun kunst. Hierdoor kan een veel toegepaste artistieke methode als ‘componeren’ binnen verschillende praktijken en met betrekking tot verschillende kunstvormen heel andere vormen aannemen. Dit maakt artistieke methoden vaak lastig concreet te definiëren buiten de context van een specifieke praktijk.

In de typologie van artistieke methoden die volgt, wordt elke methode daarom voorzien van een koers die kan leiden tot beter begrip van die methode en enkele good practices uit de artistieke praktijk, gerelateerd aan bewustwording, betekenisgeving en het potentieel voor innovatie en maatschappelijke transitie.

Temporeel
Deze subklasse omvat methoden waarbij kunstenaars en onderzoekers primair de dimensie ‘tijd’ gebruiken om processen over tijd vorm te geven en te verkennen. Dit behelst, maar is niet beperkt tot het onderzoeken van veranderende patronen, evoluties en narratieve structuren die zich ontvouwen. Het in kaart brengen van de veelheid en veelzijdigheid aan temporele artistieke methoden en hun waarde voor maatschappelijke transformatie vergt meer onderzoek. Activiteiten en praktijken zijn onder andere: componeren, repeteren, serieel werken en noteren.

Gesitueerd
De tweede subklasse verwijst naar praktijken waarin kunstenaars en onderzoekers hun creatieve processen verankeren in specifieke fysieke of sociale locaties. Deze aanpak richt zich op het onderzoeken en begrijpen van de unieke dynamiek en betekenis die voortkomt uit de interactie tussen kunst en de omgeving waarin deze tot stand komt. Deze gesitueerde kennis en ervaring kan worden getransponeerd naar andere omgevingen om nieuwe inzichten en perspectieven te genereren. Meer onderzoek naar en casuïstiek van hoe kunstprofessionals gesitueerd te werk gaan, is nodig voor de effectievere inzet van gesitueerde methoden voor maatschappelijke transformatie. Activiteiten en praktijken omvatten onder andere: installaties, mise-en-scène, interventie, tentoonstellen.

Embodied
De derde groep methoden draait om benaderingen waarbij kunstenaars en onderzoekers de fysieke en sensorische ervaringen van het lichaam centraal stellen in hun creatieve processen en onderzoek. Deze benadering benadrukt de kracht van het lichaam als instrument en bron van betekenis in kunstzinnige expressie en biedt nieuwe manieren om kennis en begrip te genereren. Er is (nog) onderzoek nodig naar hoe de rijke kennis met betrekking tot belichaming uit de kunst kan worden ingezet voor maatschappelijke transformatie. Activiteiten en praktijken omvatten onder andere: improviseren, collectief werken, observeren en tekenen.

Documenterend
De vierde categorie behelst strategieën voor gestructureerde registratie van artistieke processen en creaties, inclusief relevante contextuele informatie, verzamelen en archiveren. Het doel is duurzame documentatie te creëren, waardoor niet alleen het werk behouden blijft, maar ook inzicht ontstaat in ontwikkeling, context en betekenis door de tijd heen. Het verkennen van de effectiviteit en impact van documenterende artistieke praktijken vereist verdere onderzoeksinspanningen, evenals het ontsluiten ervan buiten de kunst. Activiteiten en praktijken omvatten onder andere: fotografie, video, geluidsopnames, annoteren, cureren, re-enactment, schetsen, idiosyncratische notatie en symbolen, gebruik maken van elektronische databases, visuele en tekstuele archieven.

Experimenteel
De laatste subklasse verwijst naar benaderingen waarbij kunstenaars en onderzoekers bewust risico’s nemen en speelsheid omarmen om nieuwe artistieke inzichten en creatieve ontdekkingen te stimuleren. Dit omvat het verkennen van onbekende terreinen, het uitdagen van traditionele normen en het omarmen van de onvoorspelbaarheid en het proces van trial-and-error in het kunstzinnige onderzoek. Er is behoefte aan uitgebreider onderzoek, met name gericht op het verkennen van de ruimte voor experiment binnen kunstpraktijken en transitieprocessen. Activiteiten en praktijken omvatten onder andere: prototyping, arrangeren en collage, concept mapping, diagrammen, gebruikmaken van metafoor en analogie, visueel dagboek, persoonlijk narratief, critical en speculative design.

Betekenisgeving & Bewustwording in de praktijk
No data was found