Service Apotheek
Fabrique
Architectenbureau GROUP A
Mosadex Groep
Vijf jaar geleden was het al duidelijk: de toekomst van de apotheek ligt onder vuur. Zo ook voor Franchiseorganisatie Service Apotheek, die voor een uitdaging stond. Hoe tonen zij hun meerwaarde in een wereld waarin je op elk moment aan medicijnen kunt komen
Een apotheek is niet slechts een ‘medicijnuitgiftepunt’. Het is de enige zorgverlener waar je zonder afspraak naar binnen kunt lopen. Een zorgverlener met het overzicht van jouw gezondheid die altijd voor je klaarstaat. De apotheek is de ‘gastvrije expert’.
‘Om die rol wat meer uit te stralen én het toch wat stoffige imago van de apotheek achter hen te laten, had Service Apotheek een nieuwe positie nodig ten opzichte van de patiënt en het zorgsysteem’, zegt Jeroen van Erp, mede-oprichter van strategisch ontwerpbureau Fabrique. ‘Daarom ontwikkelden wij aan de hand van onze toekomstvisie een nieuwe visuele identiteit, een bijpassend interieurconcept én het ontwerp van de nieuwe Service Apotheek-app. Om op deze manier uit te dragen dat de apotheker van de toekomst meer is dan een doosjesschuiver.’

De eerste stap in het ontwerpproces was om inzicht te krijgen in de toekomstige wereld van de apotheek. Op basis van deze context werd een toekomstvisie ontwikkeld. Deze visie schetst een beeld van de wenselijke relatie tussen de apotheek en de patiënt over vijf jaar. Van Erp: ‘Een belangrijk onderdeel van deze toekomstvisie was het inzicht dat ons zorgsysteem complex is en dat regie over patiënten ontbreekt. De apotheker kan meer regie pakken omdat zij – meer nog dan de huisarts – het overzicht hebben over het wel en wee van patiënten – en vooral van degenen die langdurig ziek zijn.’ Hierbij gaat het met name over een stapeling van medicatie, wat het geval is bij mensen met een chronische ziekte of bij ouderen – hier ontbreekt het overzicht. De apotheker is dan in staat conflicterende medicatie of ongewenste effecten voor een groot deel af te vangen.
´De aangesloten apothekers moesten in onze ogen veel meer thought leadership nemen in de zorgbranche,´ vertelt Van Erp. ´Ze moesten echt een gastvrije expert worden. Het was logisch dat de Service Apotheek-keten met ruim 500 aangesloten apothekers hierin het voortouw moest nemen. Het is immers altijd de verantwoordelijkheid van de marktleider om te innoveren in de sector.´
Fabrique gelooft in kennisgedreven ontwerpen. Hiervoor heeft het bureau meerdere ontwerpprocessen en -methoden in haar repertoire. Voor elk project bekijkt het team welke methoden en werkwijzen geschikt zijn en wordt een custom made-aanpak ontwikkeld. Binnen het traject van de Service Apotheek is gebruik gemaakt van verschillende ontwerpmethoden uit de volgende KEM-categorieën:
Visie & verbeelding
Om tot een toekomstvisie te komen is een variatie op de ViP-methode (Vision in Design, Hekkert & van Dijk) toegepast. Hierbij is enerzijds gefocust op het ontwikkelen van een toekomstbeeld van de zorgsector. Anderzijds is ingezoomd op de assets van de apotheker en de Service Apotheek-keten in het bijzonder om ook onbenutte zaken van waarde beter in te zetten in de toekomst.
Participatie & co-creatie
De toekomstvisie is ontwikkeld in nauwe samenwerking met de franchiseraad. Een multidisciplinair team heeft vervolgens de visuele identiteit en interieurconcept ontwikkeld.
Van Erp vertelt: ‘We moesten draagvlak zoeken voor de toekomstvisie, daarom organiseerden we vanuit Fabrique een workshop met de franchiseraad, een afvaardiging van de apothekers. Hier werd de basis gelegd voor een nieuwe strategie en nieuw merk. Als je veranderingen door wilt voeren, dan is de kans groot dat je op weerstand stuit, maar het verhaal bij die verandering over de topservice sprak de franchisenemers toch enorm aan.’ Zo werden de apothekers meegenomen in de journeys van hun klanten en raakten geënthousiasmeerd voor de nieuwe ambitie. ‘Het wenkende perspectief van onze toekomstvisie deed wonderen’ aldus van Erp.

In de ontwikkeling van de Service Apotheek-app stond het perspectief van de gebruiker centraal. Hiervoor werd er samengewerkt met chronisch zieke patiënten (klanten van Service Apotheek) volgens de cultural probe-onderzoeksmethode. Deze methode staat ook wel bekend als de dagboekstudie, die helpt de dagelijkse uitdagingen, doelen en behoeften van gebruikers aan het begin van een ontwerpproces te begrijpen. Deelnemers documenteren en reflecteren daarin over bepaalde aspecten van hun leven over een langere periode. Zo is er gedurende een week dagelijks appcontact geweest waarin patiënten voor het ontwerpteam bijhielden hoe ze hun medicijnen innemen, hoe vaak en hoe ze wekkers (of andere herinneringen) gebruiken. Door middel van berichtjes en foto’s kreeg Fabrique een inkijk in het leven van medicijngebruikers en inzicht in hun behoeften.

Ook in een later stadium van ontwikkeling is de app opnieuw getest met een groep medicijngebruikers. Hieruit kwam onder meer naar voren dat klanten het deuntje in de app ter herinnering voor medicijninname niet fijn vonden. Dit werd in de volgende versie aangepast.
Om de juiste keuzes te maken in het nieuwe interieurontwerp, heeft Fabrique zelf veel onderzoek op locatie gedaan. Van Erp: ‘We bezochten verschillende apotheken en observeerden hoe mensen wachten, keken of ze producten vanuit de schappen kochten, hoe de interactie verliep met de apotheker en of mensen zich op hun gemak voelden. We vroegen ons bijvoorbeeld af: hebben ze privacy? Dit heeft geresulteerd in een nieuw ontwerp voor de apotheek waar diverse zones zijn; bijvoorbeeld om te wachten of waar je een privégesprek kunt voeren met de apotheker.’

Interieurconcept Service Apotheek / Fotograaf: Aiste Rakauskaite
Gedrag & empowerment
Het vele menselijk gedrag dat met de cultural-probe methode in kaart was gebracht, heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de visie en alle bijbehorende middelen. Zo is in de gehele communicatie de apotheker centraal komen te staan en toegankelijker gemaakt, zodat je als klant makkelijker vragen durft te stellen.

Fabrique heeft de Service Apotheek-app zo ontworpen dat je als klant precies weet welke medicijnen je gebruikt, waarvoor ze bedoeld zijn en hoe ze eruitzien. Je hebt altijd een overzicht van je medicijnen bij de hand. Is de voorraad bijna op? Geen probleem. Je bestelt gemakkelijk nieuwe medicijnen. Gewoon met één druk op de knop of je maakt een foto van het recept. Wel zo makkelijk. Een chronische medicijngebruiker heeft al genoeg aan zijn hoofd.
Een andere belangrijke functionaliteit is het instellen van herinneringen. Zo vergeet je nooit meer een medicijn. En door de inname meteen af te vinken, weet je altijd wat je wel en niet hebt ingenomen. Ben je even vergeten hoe je het medicijn het beste inneemt? Dat zoek je gemakkelijk op. Met de app heb je dus alle belangrijke informatie bij de hand.
Chronische patiënt in controle
De Service Apotheek-app helpt patiënten hun medicijnen beter te begrijpen. Wat het doet, hoe het werkt en hoe je ze het beste gebruikt. Want meer kennis over je medicijnen zorgt uiteindelijk voor een betere gezondheid. Klopt er iets niet in het medicijnoverzicht? Gebruiken patiënten de medicijnen anders dan voorgeschreven? Dan passen ze dat gemakkelijk zelf aan. En alle aanpassingen worden vervolgens weer gecontroleerd door de apotheker. Zo hebben ze samen het overzicht en de patiënt de rust.
Van medicijnuitgiftepunt tot gastvrije expert
Service Apotheek en Fabrique creëerden in eerste instantie met name binnen de organisatie een grote impact. De gewenste relatie van apothekers tot hun klanten is totaal ‘gereframed’. Uit de toekomsvisie kwam naar voren dat de apotheker zich op een andere manier moet gaan verhouden tot medicijngebruikers. ‘Het imago van de apotheker als ‘medicijnuitgiftepunt’ is verschoven naar de apotheker als gastvrije expert,’ aldus Van Erp. ‘Een gastvrije expert die het overzicht heeft over je medicijngebruik, zorgzaam is en kennis en kunde heeft. Dit is echt een verandering van een passieve naar een actieve houding’.
Service Apotheek moest laten zien dat het topservice kan leveren en de rol van thought leader op zich kan nemen. Oftewel: apothekers die een grotere rol gaan spelen in het leven van hun klanten. Een strategie waarin hun diepgravende kennis wordt gekoppeld aan de vragen van medicijngebruikers.
Daarnaast is het interessant om te zien dat met name de app – en vervolgapps – een belangrijke interventie zijn in het zorgsysteem, gezien vanuit de patiënten. Één app waar je hele medicijngebruik wordt gemonitord en gecontroleerd.
Van Erp: ‘Dit project heeft ervoor gezorgd dat de overkoepelende organisatie van Service Apotheek heeft gezien wat de kracht van design kan zijn en hoe je design thinking toepast binnen je organisatie. Er was geen aanwijsbaar probleem aan de start van onze samenwerking. We kozen ervoor om gezamenlijk juist te anticiperen op de toekomst. Vaak word je als ontwerper gevraagd als het probleem er al is, maar in dit geval waren we vooraf al betrokken. Een droomklant!´
Lees meer op de projectpagina van Fabrique of bekijk dit interview van Emerce met Sasja van Besouw (UX Designer Fabrique) & Jeroen van Erp (Partner/strateeg Fabrique).