KEMs
Waardecreatie & Opschaling
DOEL
Waardevolle verandering
Nieuwe vormen van economische, maatschappelijke, culturele en/of ecologische waarde creëren en snelle opschaling van interventies mogelijk maken.
FASE IN ONTWIKKELINGSPROCES
- Discover
- Define
- Develop
TOEPASSING
- Bepalen met welke propositie een (netwerk van) organisatie(s) welk(e) soort(en) waarde kan creëren.
- De mogelijkheid bieden om vast te stellen of deze vorm(en) van waardecreatie op grotere schaal toepasbaar is (zijn), en hoe dat eruit zou zien.
Wat houdt het in?
Wat houdt deze categorie in?
KEM’s binnen de categorie Waardecreatie & Opschaling zijn bedoeld om vraagstukken over de creatie van nieuwe waarde voor de samenleving inzichtelijk te maken, en om aanknopingspunten te bieden voor innovatieve proposities en de opschaling hiervan.
Waarde(creatie) wordt daarbij breder opgevat dan alleen het genereren van directe economische waarde. De waarde die bijdraagt aan het oplossen van maatschappelijke uitdagingen als onderdeel van missiegedreven innovatie valt ook binnen het domein van deze KEM-categorie.
Het gaat om een breed waardebegrip, inclusief maatschappelijke, culturele en ecologische waarde. Deze waarde ontstaat vaak in samenhang tussen meerdere actoren binnen een ecosysteem en is contextafhankelijk.
Waarom is dat belangrijk?
Actuele en urgente maatschappelijke uitdagingen, zoals de energietransitie, betaalbare en hoogwaardige zorg en een inclusieve arbeidsmarkt, vragen om de ontwikkeling van doeltreffende interventies en passende opschaling van innovaties. De snelheid waarmee transities gerealiseerd kunnen worden, gaat hand in hand met de mogelijkheid en snelheid om nieuwe (economische, culturele, sociale, ecologische) waarde voor de samenleving te creëren. Opschaling gaat daarbij niet alleen over groeien, maar ook over verdiepen, verbreden en aanpassen aan verschillende contexten.
KEM’s in deze categorie helpen om nieuwe waardeproposities vorm te geven en het ontwikkelproces van interventies te structureren, met oog voor duurzame verdienmodellen, institutionele inbedding en het voortbestaan van het ecosysteem waarin waarde wordt gecreëerd
Wanneer pas je deze KEM’s toe?
Bij vragen zoals:
- Hoe kunnen economische, culturele, maatschappelijke (zoals duurzaamheid) en sociale waarden gecombineerd en geïntegreerd worden?
- Hoe kan besluitvorming ondersteund worden?
- Hoe kan het denken in transactie- en productdenken uitgebreid worden met het denken in delen, diensten, toegang en collectivisme?
- Hoe kan waarde beschermd en verzilverd worden?
- Hoe zorg je voor opschaling en versnelling van de waardecreatie en hoe wordt nieuwe kennis daar optimaal bij om- en ingezet?
- Hoe draag je er aan bij dat het ecosysteem waarin waarde gecreëerd wordt ook duurzaam kan voortbestaan?
Welke methoden bestaan er?
De huidige stand van methodologische kennis voor Waardecreatie & Opschaling bouwt voor een belangrijk deel voort op enerzijds concepten en modellen uit wetenschaps-, technologie- en innovatiebeleid en anderzijds voort op methoden voor business model innovatie in het bedrijfsleven. Modellen en methodieken gericht op het creëren van economische waarde door bedrijven, sectoren en economische clusters hebben daarbij nog steeds de overhand.
Afgelopen tijd zijn bredere missiegedreven innovatiethema’s op de agenda gezet en alternatieve modellen ontwikkeld vanuit bredere doelen dan puur economische waardecreatie. Voorbeelden hiervan zijn circulaire business modellen en community based business models.
Enkele voorbeelden van methoden die hun gang naar de praktijk hebben gevonden zijn:
1. Business value
Hieronder vallen methoden gericht op het (her)ontwikkelen van business modellen en proposities voor individuele bedrijven. Klantgerichte onderzoeks- en ontwerpmethoden (zie customer value) kunnen daarbij ook een belangrijke rol spelen.
- Business Model Canvas (Osterwald en Pigneur, 2010) is een tool voor bedrijven om hun waardepropositie te ontwikkelen en inzicht te krijgen in de afstemming van hun bedrijfsactiviteiten op klantbehoeften. Daarnaast kan het hernieuwd inzicht brengen in de kernwaarden die de organisatie zelf drijft.
- Brand Driven Innovation (Roscam Abbing, 2010) verbindt merk, innovatie en ontwerp met elkaar om, passend bij hun visie en waarden, bedrijven te helpen bouwen aan mensgericht denken en doen.
2. Customer value
- Customer Journey of User Journey (Følstad & Kvale, 2018) is een methode die de stappen van een (potentiële) gebruiker doorloopt – van overwegen van aanschaf tot uiteindelijk gebruik om te ontdekken hoe een (bredere) groep van gebruikers kan worden bediend.
- (Service) Design Thinking (Cross, 2013) is een methode waarmee – in een iteratief proces – meer oog voor en begrip van problemen en situaties van eindgebruikers wordt verkregen. Daarmee ontstaat inzicht in de wijze waarop ontwerpresultaten in verschillende contexten waarde kunnen creëren en toevoegen.
3. Stakeholder/ecosystem value
Onderzoek en ontwikkeling van methoden om te innoveren en op te schalen in de context van netwerken is behoorlijk ver ontwikkeld. Er zijn meerdere conceptuele kaders, methoden en tools beschikbaar. Daarbinnen speelt het concept ecosysteem een belangrijke rol (zie bijvoorbeeld Adner, 2012). Methoden worden vooral ingezet om de complexiteit van multi-stakeholder settings te doorgronden en een basis te creëren voor gezamenlijke waarden, doelen en acties.
- Stakeholder Analysis geeft inzicht in actoren die een belangrijke stimulerende of tegenwerkende kracht kunnen uitoefenen op innovatie en opschaling. Een andere gekende methodiek in dergelijke situaties is Agent Based Modeling.
- Value Case Methodology (Dittrich, 2015; Dittrich et al., 2015) is een methode om het waardenetwerk binnen een consortium in kaart te brengen en te zorgen voor alignment.
- Frame Analysis biedt handvatten voor een beter begrip van onderliggende waarden bij verschillende actoren.
- Business Model Radar ligt in lijn met Frame Analysis. Business Model Radar is een multi-stakeholder businessmodel aanpak die uitgaat van het zogenaamde service dominant logic.
4.Value-in-use
Het is ook belangrijk om bestaande bronnen van waarde zo optimaal mogelijk te benutten, ten dienste van nagestreefde missies en innovatiedoelen. In dit soort benaderingen is het cruciaal een gezamenlijke focus te bepalen.
- Orchestrating Innovation (Valkokari et al., 2017) helpt bij het ontwerpen, opzetten en runnen van een innovatiehub, veelal een strategische publiek-private samenwerking. De aanpak bestaat onder meer uit een algemeen referentie-business model voor alle varianten van een innovatiecentrum (inclusief een Experimenteeromgeving) én een opleiding voor de leider van zo’n initiatief.
5. (Value of) transformative processes
Benaderingen en methoden van Waardecreatie & Opschaling die passen binnen het frame van transformative innovation staan vaak ten dienste van thema’s als duurzaamheid en circulariteit.
- Een van de bijdragen die een belangrijk fundament legden was dat van Tukker (2004) waarin hij een achttal product-service systems toetst op hun environmental value.
- Bocken et al. (2019) geven in een uitgebreide literatuur review een overzicht van circular business innovation tools (zie ook: Lüdeke-Freund et al., 2016; Lüdeke-Freund et al., 2019).
Andere ontwikkelingen die relevant zijn voor de ontwikkeling van waarde via transformatieve innovatie zijn:
- Collaboratieve businessmodellen for transition (CBM4T), die in scope van een transitie ontwikkeld en gerealiseerd kunnen worden.
- Commoning modellen, waarbij verschillende onafhankelijke actoren (individuen en organisaties) gezamenlijk een resource beheren en verder ontwikkelen met als doel een optimaal gezamenlijk nut te creëren. Deze benadering is verwant met community-based business modeling.
Waardecreatie & Opschaling in de praktijk
Methoden
Eind 2025 is de eerste digitale KEM-monitor verschenen. Dit beknopte, Engelstalige trendrapport biedt een actuele en compacte blik op de belangrijkste ontwikkelingen rondom Key Enabling Methodologies (KEM’s) in het afgelopen jaar. Per KEM-categorie worden nieuwe methodologische ontwikkelingen, inzichten en onderzoeksvragen in kaart gebracht.
Methoden
De Innovatietoolkit is een praktische bundel van templates, werkvormen en canvasjes - gebaseerd op Lean, Agile en Design Thinking - speciaal ontworpen om innovatie binnen de Rijksoverheid te versterken.
